Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi (Tarihi, Barok Mimari Özellikleri, Nerede)

İstanbul’da Tarihi Yarımada‘nın yedi tepesinden birinde bulunan Nuruosmaniye Camii Osmanlı mimarisinde klasik dönemden barok dönemine geçişin sembolü olan yapı. Bu özelliği ile cami Osmanlı Padişahlarının yaptırdığı selatin camileri arasında yeni bir mimari anlayışın ilk örneğini yansıtıyor.

Osmanlıda Batılılaşma eğilimlerinin mimaride kendini gösterdiği ilk dini eser olan yapı İstanbul’daki tarihi camiler arasında görülmesi gereken eserlerden.

1. Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Dış Avlusu

Caminin yapımına Sultan I. Mahmud’un emriyle 1749 yılında başlanmış ancak I. Mahmud 1754 yılında vefat etmesi sonucu caminin bitirilmesini görememiş. Caminin açılışı ise kardeşinin yerine tahta geçen III. Osman tarafından 1755 yılında yapılmış.

Caminin kitabesinde bina ettiren olarak III. Osman’ın ismi bulunuyor. Caminin isminin Nur-u Osmani (Nuruosmaniye-Osmanlı’nın Nuru) olmasının nedeni III. Osman’ın kendi adını koymasından ve cami içinin oldukça fazla ışık almasından kaynaklanıyor. Bu güzel eserin mimarı ise Rum Simon Kalfa.

Nuruosmaniye Camii barok üslup ile Osmanlı mimarisinde yapılan ilk cami. 18. yüzyılda Fransız, İtalyan Saraylarında kullanılan Barok mimari beğenisini Osmanlı’nın kendine dönüştürme-uyarlama çizgisinin ilk örneği bu camide görülür.

Külliyenin yapıldığı alan dar ve sıkışık olmasına rağmen bünyesinde cami haricinde medrese, imarethane, kütüphane, türbe, hünkar kasrı, çeşme ve sebil bulunuyor.

2. Nuruosmaniye Camii Mimari Özellikleri

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Giriş Kısmı

Nuruosmaniye Camii’nin yapımında mimar Simon Kalfa bir taraftan Mimar Sinan’ın eserlerinde olduğu gibi büyük kubbe arayışını devam ettirmiş, diğer taraftan ise caminin geri kalan unsurlarını serbestçe tasarlayarak yeni bir akımın başlangıcını yapmış. Caminin mimari özelliklerinin tekrarı daha sonra yapılan Dolmabahçe ve Ortaköy Camilerinde görülmekte.

Nuruosmaniye Camii planı kare özelliğine sahip. Bu yapıyla Osmanlı klasik cami mimarisindeki dikdörtgen yapıdan kareye geçilmiş. Yine sütun başlıklarında kullanılan geometrik desenler yerine  yaprak kıvrımlı başlıklar, Sivri kemerler yerine içbükey, dışbükey kıvrımlı kemerler tercih edilmiş. Yivli yapılan minarelerin külah başlıklarında kurşun kaplama yerine taş kullanılmaya başlanmış.

Caminin ana kütlesine bitişik bir şekilde yapılan iç avlu ilk defa Osmanlı mimarisinde yarım daire şeklinde bu camide uygulanmış. Şadırvanı bulunmayan iç avlunun etrafı 12 sütun üzerine oturtulan 14 kubbe ile örtülü revakla çevrili.

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Kıble Tarafı

Caminin mimari üslubunun yanında yapım tekniği de diğer camilerden farklı. Yapıldığı dönemin imkanlarına paralel olarak yapıda demir kullanılması camiyi sağlam kılmış ve günümüze kadar pek çok yıkıcı depreme dayanmasını sağlamış.

Caminin alt tarafında su sarnıcına benzeyen 12 odalı toplam 19 ayrı bölümü olan bir mahzen bulunuyor. Mahzen geçici sergi ve etkinliklerde kullanılıyor.

3. Nuruosmaniye Camii İçi

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii İçi

Nuruosmaniye Camii iç mekanı oldukça güzel bir şekilde süslenmiş. Caminin kare biçimindeki ibadet alanı Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii‘nde olduğu gibi tek ve büyük bir kubbe ile örtülü. 25 metre çapında ve 43 metre yüksekliğinde olan kubbe Osmanlı camilerinde yapılan en büyük kubbelerden biri.

Cami içinde Osmanlı sanat geleneklerine uygun olarak yapılan tek unsur devrin en iyi hattatları tarafından yazılan kitabeler ve el işi süslemeler. Caminin kubbesinde Nur Suresinin 35. ayeti olan “Allah göklerin ve yerin nurudur” yazılı. Kubbe kemerleri ile duvarlar arasında kalan ve boydan boya toplam 115 metre uzunluğu olan alanda ise Fetih Suresinin tamamı yazılmış.

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii İçi Mahfiller

Caminin mermer mihrabı klasik Osmanlı mimarisindeki camilerin aksine ana ibadet alanından dışarıya çıkan üstü yarım kubbe ile örtülmüş bir alanda bulunuyor. Caminin kubbe kasnağında bulunan 32, toplamda ise cami içinde beş sıra halinde bulunan 174 pencere ile Nuruosmaniye Caminin içi son derece aydınlık ve ferah oluyor.

4. Nuruosmaniye Camii Külliye Yapıları

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Hünkar Köşkü

Dış avlunun Cağaloğlu tarafında kalan girişinden girdikten sonra sağ tarafınızda kalan alanda bir türbe ve kütüphane bulunuyor. Türbede III. Osman‘ın kendinden bir yıl önce vefat eden annesi Şehsuvar Valide Sultan’ın sandukası ile hanedan ailesinden kişiler bulunur. Caminin inşaatını başlatan I. Mahmut ve caminin açılışını yapan III. Osman ise bu türbeye defnedilmemiş. I. Mahmut ve III. Osman‘ın kabirleri Yeni Camii yanındaki Valide Turhan Sultan Türbesi‘nde bulunuyor.

Türbenin yan tarafında Padişah’ın cami içindeki hünkar mahfiline geçişini sağlayan hünkar kasrı bulunuyor. Nuruosmaniye Camii’nden önce yapılan Sultanahmet Camii ve Yeni Camii örneklerinde görüldüğü gibi dışarıdan kasra rampalı bir çıkış yapılmış. Günümüzde bu yer İl Müftülüğü ek hizmet binası olarak kullanılmakta.

5. Nuruosmaniye Camii Nerede ve Nasıl Gidilir?

Nuruosmaniye Camii Hakkında Bilgi

Nuruosmaniye Camii Girişi

Yapı Fatih ilçesinde Çemberlitaş‘ın kuzeybatı tarafında, Bizans döneminde Constantinus Forumu olarak adlandırılan alanda bulunur. Aynı zamanda Cağaloğlu ile Kapalıçarşı arasında kalan caminin dış avlusunun bir kapısı Kapalıçarşı‘ya açılır. Bu nedenle birçok kişi Kapalıçarşı’ya  geçmek için caminin dış avlusunu kullanır.

Yapının bulunduğu yere yakın birçok tarihi yapı bulunmakta. Bizans döneminden kalma Çemberlitaş, Osmanlı döneminden kalma Kapalıçarşı, Atik Ali Cami, Beyazıt Camii ve Sultanahmet Camii bunlardan sadece birkaçıdır.

Caminin bulunduğu alana toplu taşıma ile ulaşmanın en kolay yolu Bağcılar-Kabataş tramvay hattını kullanmak. Tramvay hattında Çemberlitaş durağında indiğiniz zaman camiye yürüme 5 dakikalık bir mesafeniz kalıyor. Eminönü‘nden camiye ulaşmak için yine tramvayı tercih edebilirsiniz.

Otobüs ile ulaşmak için son durağı Beyazıt olan hatları tercih edebilirsiniz. Beyazıt’ta indiğiniz zaman 10 dakikalık bir yürüyüş ile yapıya ulaşabilirsiniz. Caminin bulunduğu alan araç trafiğine kapalı. Bu nedenle kendi aracınız ile ulaşmak isterseniz Beyazıt Meydanı’na veya yakın yerlere aracınızı park edip yürümeniz gereklidir.

Nuruosmaniye Külliyesi’ne aşağıda yer alan harita üzerindeki konumu tıklayarak da nasıl ulaşabileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Kaynakça:

fatih.gov.tr/nuruosmaniye-camii

islamansiklopedisi.org.tr/nuruosmaniye-kulliyesi

Taha Akyol, Camilerin Gayrimüslim Mimarları, 09/12/2012 tarihli Hürriyet Gazetesi Yazısı